Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Ikona Wspólnoty

Ikona Dobrego Pasterza

 

Bóg jest światłością, a nie ma w Nim żadnej ciemności.

[1 J 1,5]

Ikona

Eikon – po grecku znaczy obraz. Obraz, który jest piękny, bo przedstawia Boga. Ikona jest znakiem Jego obecności, jest śpiewem uwielbienia. Ojcowie Siódmego Soboru dokonują rozróżnienia między ikoną a portretem: portret przedstawia zwyczajnego człowieka, ikona – człowieka zjednoczonego z Bogiem. Ikona przedstawia rzeczywistość, która objawiła się w przemienieniu na Górze Tabor.

Każdy człowiek jest żywą ikoną – obrazem Boga. Człowiek przez ikonę próbuje spojrzeć w Boże Oblicze, ale jednocześnie Bóg patrzy na nas przez Obraz. Prawdziwym pięknem jest duchowe przemienienie człowieka, w którym wysławiony został Obraz Boży. Kontemplacja ikony to akt modlitewny, w którym uchwycenie sensu piękna przechodzi w uchwycenie piękna sensu.

Ikona od początku była uważana jako tekst sakralny i wymaga określonego nawyku czytania. Za pomocą systemu znaków ikona przekazuje informację tak samo jak napisany lub wydrukowany tekst przekazuje informacje wykorzystując alfabet. Podstawowe znaki języka ikony to: kolor, światło, gest, oblicze, przestrzeń, czas. Aby umieć odczytać te znaki potrzebny jest zarówno umysł jak i serce. Celem ikony nie jest rozniecanie uczuć ale kierowanie ich ku przemienieniu, tak jak i ludzką inteligencję. Ikona łączy to, co niepojednane – materialne z duchowym, przeszłość z przyszłością, rozum z sercem, Wschód z Zachodem.

Istotą ikony jest paschalna radość, spotkanie, przedstawienie tego, co jest idealne, wieczne. Ikona posługuje się środkami pozbawionymi egzaltacji. Twarz na ikonie jest obliczem przemienionym w wiecznej światłości. Oczy są duże, bo są „zwierciadłem duszy”. Człowiek z wielkimi oczami bez blasku i nieruchomym spojrzeniem widzi świat pozaziemski. Od wewnątrz rozpłomienia je ogień niebieski i to Duch na nas patrzy. Nos jest beznamiętny, wydłużony. Wąskie wargi pozbawione są zmysłowości (namiętności i łakomstwa). Wydłużone uszy słuchają ciszy. Dłonie nieskażone, jakby dziecka. Ikona dematerializuje, czyni lżejszym, lecz nie odrealnia.

Ikona promieniuje na sztukę naszych czasów. Wszelkie zapożyczenia w rodzaju: frontalności postaci, dwuwymiarowości przestrzeni, odwróconej perspektywy, luminiscencji, geometrycznego schematyzmu, materialnego bogactwa, techniki temperowej i materiału traktuje się jako „zastrzyk sacrum” w dane dzieło. „Ikona rodzi w malarstwie pozasakralnym tajemne pragnienie przeobrażenia jego wewnętrznej natury i staje się ona niebiańskim zaczynem zakwaszającym ciasto”(G. Krug Myśli o ikonie).

Perspektywa

Wszystko rozwija się poza przestrzenią – więzieniem, pozycja przedmiotów i ich wielkość zależą od ich znaczenia. Ikonograf nie stosuje światłocienia ani sztucznej głębi. W ikonografii perspektywa często zostaje odwrócona. Punkt perspektywistyczny znajduje się z przodu, a nie w głębi obrazu, wychodzi od tego, kto wpatruje się w ikonę, jakby te dwie osoby szły na spotkanie ze sobą. Przestrzeń odkupiona rozciąga się w nieskończoność. Zewnętrzna nieruchomość sprawia, że wszystko dzieje się we wnętrzu. Ikona pozwala zobaczyć „człowieka ukrytego w głębi serca” (1 P 3,4).

Podobrazie

Podobrazie tradycyjnie powinno być wykonane z drewna cyprysu, topoli, dębu, buku, olchy lub lipy, oklejone płótnem i zagruntowane klejem króliczym zmieszanym z kredą w odpowiednich proporcjach około 14 razy. Przed nakładaniem każdej z warstw kleju, a później tempery, ikonopisowi towarzyszy modlitwa. Do wykonania nimbu, czyli aureoli, a czasem także i tła, używa się różnego rodzaju złota. Po kilku miesiącach, kiedy już żółtko wyschnie, ikonę można werniksować, czyli zabezpieczyć specjalnym lakierem.

Kolorystyka

Kolor ikony ma znaczenie symboliczne. Ikonopis ma do dyspozycji paletę barwników w większości naturalnych tak, jak naturalne są też pędzle. Ikona to Słowo Boże, które się pisze z góry na dół temperą, czyli farbą otrzymaną ze zmieszania pigmentu, żółtka jaja i wina. Warstwy te nakłada się laserunkowo, czyli cieniutko wiele razy.

Tło klasycznej ikony jest złote. Złoto jest jednocześnie kolorem i światłem. Złoto oznacza jasność Bożej chwały, wyraża świętość i przynależność do świata wiecznych wartości. Biel – jest najbliższa zlotu i wyraża transcendencję. Jest także kolorem i światłem. Symbolizuje czystość, nieskalaność. Jego przeciwieństwem jest czerń – jako nie mająca światła i pochłaniająca wszystkie kolory. Symbolizuje piekło, maksymalne oddalenie od Boga, Źródła światłości. Kolory czerwony i błękitny występują razem symbolizując miłosierdzie, prawdę, piękno i dobro, ziemię i niebo. W tych kolorach maluje się szaty Chrystusa. Zwykle chiton (szata bezpośrednio dotykająca ciała) jest czerwona a hymantion (szata wierzchnia) – błękitny. Przez te kolory wyraża się tajemnicę wcielenia Boga: czerwień symbolizuje ziemską, ludzką naturę, krew, życie, męczeństwo, cierpienie, ale jest to zarazem kolor królewski (purpura). Błękit wyraża to co boskie: niebo i głębię objawienia. W Jezusie Chrystusie te przeciwne światy jednoczą się tak jak dwie natury: boska i ludzka.

Ikona jest malowana światłem. Kolory nakłada się od ciemnego do jasnego. Pod oblicze nakłada się sankir – ciemnooliwkowy kolor, mieszankę trzech naturalnych ziem. Następnie ten proch ziemi rozjaśnia się ochrami i na końcu bielą malując bliki – cieniutkie kreski. Stopniowe rozjaśnianie oblicza ukazuje działanie Bożej światłości przemieniającej osobowość człowieka. Ikona nie zna światłocieni gdyż przedstawia świat absolutnej światłości. Światłość w ikonie wyrażona jest przede wszystkim przez złote tło, rozświetlone blikami oblicze oraz nimb wokół głowy świętego. Światło pada także na fałdy szat, rozświetla wszystko. Światło i kolor określają nastrój ikony. Klasyczna ikona jest zawsze radosna. Ikona – to święto, uroczystość, świadectwo zwycięstwa.

Historia

Najstarsze ikony zostały znalezione w klasztorze św. Katarzyny na Synaju i są datowane na V-VI wiek.

Zgodnie z tradycją Kościoła, pierwsza ikona Chrystusa (wykonał ją malarz Hannan dla chorego króla Abgara na podstawie odbitego na płótnie Oblicza Chrystusa) powstała jeszcze za Jego życia na ziemi. Był to wizerunek na Zachodzie zwany Świętym Obliczem, a na Wschodzie „wizerunkiem nie sporządzonym ręką ludzką” (acheiropoietos). Sens tego określenia wyjaśnia Ewangelia św. Marka 14,58: obraz ten to przede wszystkim samo Słowo wcielone, które objawiło się w „świątyni swego ciała” (J 2,21). Od tej chwili Prawo Mojżeszowe zabraniające stosowania wyobrażeń (Wj 30,4) traci swój sens, a ikony Chrystusa stają się przez to niepodważalnym świadectwem istnienia Boga.

VII sobór sformułował Kanon, czyli tradycję pisania ikon. W Kanonie mieszczą się podlinniki (oryginały), według których należy się kierować przy pisaniu ikony, czyli gotowe wzory ikon (rysunek). Pisanie według Kanonu nie jest dublowaniem rzeczywistości, lecz dąży do odsłonięcia jej sensu. Kanon jest jak układ nut do danej melodii, którą można wykonać na różne sposoby, jest jak Eucharystia odprawiana w wielu językach. Ma pewien zewnętrzny schemat ale jest otwarty w głąb dzieła. Święty Jan Damasceński przypisuje ikonie obecność Ducha Świętego.

Opis ikony - nazwa

Ikona nie jest dziełem jednego autora, ale dziełem Kościoła, wypełnionym przez konkretnego ikonopisa. Dlatego nie podpisuje się ikony swoim imieniem.

Na ikonie obowiązkowo umieszcza się litery. Idea liter ewoluowała w czasie. Początkowo były to greckie litery alfa α i omega ω. Od IX wieku na ikonie pojawiają się litery greckie kapitaliki będące skrótem od ziemskiego imienia Zbawiciela IC XC na lewo od wyobrażenia oraz ο ων w trzech widocznych częściach nimbusa krzyżowego. Na ikonach rosyjskich litery greckie zastąpiono cyrylicą ωОН. Po schizmie cerkiewnej w XVII wieku napis po lewej stronie Chrystusa zmieniono na IИC XC od Iисус Христос.

Poświęcenie ikony

Poświęcenie ikony jest nadaniem jej nazwy w Kościele, zmienia jej naturę, nadaje jej znaczenie, objawienie i moc. Poświęcona ikona staje się miejscem obecności w obrazie samego Chrystusa. Modląc się przed ikoną, modlimy się do Chrystusa, całując ją, całujemy Chrystusa, kłaniając się jej, kłaniamy się Chrystusowi pamiętając, że „wiara zamyka się nie w kolorach, ale w sercu” (św. Grzegorz Teolog).

Literatura

Ikona dziś, Studium Chrześcijańskiego Wschodu, Wyd. AA S.C. 2008

Ikona i kult ikony, S. Bułgakow, Homini 2002

Teologia ikony, L. Uspieński, Neriton 2009

Oto czynię wszystko nowe. Ikona w XX wieku, I.Jazykowa, Promic 2011

Świat ikony, I. Jazykowa, Promic 2009

Sztuka ikony. Teologia piękna, P. Evdokimov, Promic 2010

 

Facebook
Joomla templates by a4joomla
fot. marfis75 / flickr.com